Laatste foto’s

‘Dag Jeroen, heb je nog veel foto’s gemaakt?’ Ja, afgelopen dagen wel, maar het zal voorlopig de laatste keer zijn geweest. Ik heb een punt achter mijn persoonlijk projectje gezet. Het idee was dat ik de absurde schaal van openbare werken in de stad Antwerpen zou fotograferen, waarin ik de filosofie die ik hanteer over fotografie, of meer specifiek, de artistieke waarde van fotografie, heb toegepast.

transition-002

Mijn eigen visie over wat de precieze kunstwaarde van fotografie inhoudt is een discussie die ik hier niet ga voeren. Daarmee zou ik veel te ver afwijken van de kern van de zaak. Een andere keer, misschien. Uitstel is afstel, zegt men dan wel, maar goed. De hamvraag is vooral of iemand daar eigenlijk op zit te wachten.

Om die visie in de praktijk toe te passen, was ik eropuit getrokken om die bouwwerven op zeer specifieke tijdstippen, op een zeer specifieke wijze te fotograferen; namelijk op het exacte punt van de zonsopgang of -ondergang, wanneer de straatverlichting aanspringt (of vlak voor deze wordt uitgeschakeld) en het zogenoemde blauwe uur nog niet is ingezet (of net voorbij is), om de blauwzwemen te vermijden. Daardoor wordt het, als je de beelden zo bekijkt, zeer moeilijk om het precieze tijdstip van het fotograferen te bepalen.

Tezamen met de uitgebreidheid van de bouwwerven, wilde ik hiermee de beelden een bevreemdende uitstraling geven, omdat ze niet langer in plaats en tijd gesitueerd konden worden. Ze werden als het ware uit hun realiteit gerukt en in een onbestemde plaats verloren gelaten. Om plaatsen te creëren die van hun functie ontheven worden, waarin niet geleefd kan worden of waar men alleszins niet in wil leven.

transition-004

Dit is geen origineel concept. De fotograaf Peter Bialobrzeski heeft volgens precies dit principe zijn adembenemende boek Lost in Transition gemaakt. Ik ben in dit slechts een na-aper die zijn eigen invulling probeert te geven aan een bestaand idee, alleen maar om tegen de grenzen van mijn vaardigheden te stoten. Want dat is de eerste reden waarom ik het fotograferen, althans voor onbepaalde tijd, heb neergelegd.

Ik ben geheel niet in staat tevreden te zijn over de beelden die ik maak. Ter plaatse worstel ik met de frustratie van het bepalen van de positie van waaruit ik kan fotograferen, de hoek, enzovoort enzoverder. Eens thuis gekomen bekijk ik de foto’s om te zien vanuit welke positie, hoek, enzovoort enzoverder de onderwerpen het best tot hun recht komen en raak ik verbolgen over de keuzes die ik niet gemaakt had toen ik daar was. Ik keer terug, en hetzelfde riedeltje herhaalt zich. Enzovoort. Enzoverder. Tot ik tot mijn radeloosheid gedwongen ben vast te stellen dat de posities, hoeken, enzovoort enzoverder van waaruit ik wil fotograferen niet bestaan, tenzij ik leer vliegen, door solide objecten leer faseren, of gehele stukken aarde naar mijn hand leer herscheppen. Met andere woorden: het vinden van de juiste invalshoek kan ik niet tot mijn talenten rekenen.

Daarbij komt dat ik simpelweg niet in fotografische beelden denk. Ik heb ideeën genoeg om me levenslang te voorzien met de uitwerking ervan, maar fotografie zorgt op dat vlak, wat mij betreft, enkel voor beperkingen. Ook dit is een wezenlijk verschil met mensen die fotografisch getalenteerd zijn: fotografie is hun manier om hun gedachten te concretiseren, om orde te scheppen in de overweldigend geweld van alle indrukken die zij te verwerken krijgen. Het is hun manier om hun wereldbeeld te communiceren. Daarentegen vormt bij mij is fotografie daarin juist een belemmering. Om die reden heb ik mijzelf nooit een fotograaf genoemd, en zal ik mijzelf nooit aanzien als een fotograaf. Ongeacht het diploma dat ik op zak heb.
+++Evenmin helpt het dat deze samenleving zo is geëvolueerd dat er zelden sprake is van terugkoppeling. Behalve als je je werk slecht doet, dan zal je werkgever er als de kippen bij zijn om je dat te laten weten. Indien je dingen goed doet, hoor je niets. Positieve terugkoppeling lijkt haast een vervelende bezigheid die te veel tijd kost. Of misschien wordt het zelfs als iets onwenselijk beschouwd omdat positieve terugkoppeling inhoudt dat iemand gedwongen wordt de sterke eigenschappen van een concurrent toe te geven.
+++Voor mij ligt dit extra gevoelig, want hoe weet ik dan of ik mijn werk goed doe? Ik kan enkel op mijn eigen oordeel terugvallen. Door het bovenstaande weet je wat dit betekent.

transition-003

De tweede reden is — en ik schaam me een heel klein beetje om het op te biechten, want het is ingegeven door een zekere vorm van misantropie, een eigenschap waarmee ik niet blij ben — de voortdurende aanklamping door mensen, met in het bijzonder door mensen die kennis van zaken menen te hebben, terwijl ze van toeten noch blazen weten wat fotografie als métier inhoudt. Het schoolvoorbeeld van zulke mensen zijn degenen die het bezit van een statief, een digitale spiegelreflexcamera, en een fractie kennis van het programma Lightroom (dat ik in zekere zin als Photoshop voor kleuters beschouw, al zal ik de laatste zijn om de sterke punten van dat programma te ontkennen) als legitieme basis misbruiken om zichzelf ‘fotograaf’ te noemen. Dat is vergelijkbaar met, om een uit het leven gegrepen voorbeeld te geven waaraan ik mij heb dol geërgerd, van die mensen die zichzelf publiekelijk presenteren als ‘auteur’ (niet schrijver, dat klinkt niet pedant genoeg), omdat zij twee ‘romans’ (geen boeken, laat staan verhaaltjes, want dat klinkt, nogmaals, niet pedant genoeg) geschreven hebben, beiden van dermate deplorabele kwaliteit dat geen enkele uitgeverij de moed in zich gevonden had ze te publiceren, waardoor de teksten, uiteindelijk, nooit het daglicht hebben aanschouwd. Maar de lettertjes zijn wel op papier — of liever, het scherm — gezet, dus, mensen, noem hen alsjeblieft toch auteurs.

Kenmerkend aan zelfverklaarde fotografen is dat ze je een meedogenloos bombardement van vragen loslaten over je fototoestel, vragen over hun fototoestel, uiteenzettingen over de technische specificaties van hun toestel, oordelen over de technische specificaties van jouw toestel, bespiegelingen over allerhande technologische liflafjes die ze kunnen aanwenden om hun beelden te schieten, kortom, over alle zaken die er niets toe doen als het aankomt op het creëren van een beeldtaal, het creatief fundament waarmee de fotograaf zich van zijn concurrenten onderscheidt. Stel hun een vraag dáárover en je krijgt prompt een eerste indruk van hoe een zombie apocalyps er mogelijk zou kunnen uitzien.

Individuen die vragen om zonder enige vergoeding te fotograferen zijn nog wel het minste van mijn zorgen. Die mensen kun je eenvoudig de les spellen met voor de hand liggende argumenten. De schade die zelfverklaarde fotografen aanrichten is eindeloos veel groter, want zij slopen de legitimiteit van het fotografenberoep.

Onlangs had ik een fotoreeks laten zien, gepresenteerd op een groot televisiescherm, zodat iedereen in het comfort van hun sofa kon toekijken. Achteraf had de “fotograaf” van het gezelschap mij gevraagd alle RAW-bestanden naar hem door te sturen, zodat hij zelf zijn eigen selectie kon maken voor een fotoboek en de foto’s naar eigen believen kon bewerken met allerhande speciale effectjes. Sepiafiltertjes en dat soort dingen. Naar zijn inzien waren de foto’s, die op een televisiescherm waren gepresenteerd, overbelicht, een euvel dat hij zou rechtzetten, immers was hij een fotograaf, die door het bezit van een statiefje, een digitale spiegelreflex en basiskennis van Lightroom wel van wanten wist, alstublieft.
+++De lezers onder jullie die de titel fotograaf waardig zijn en dit lezen zullen op dit moment, volgens mijn inschatting, op vier mogelijke manieren voor hun scherm zitten: ofwel onderuit gezakt van het lachen, ofwel hun gezicht afgeschermd met de handpalm, ofwel tandafdrukken makend op de vuist die ze in hun mond gepropt hebben, ofwel een combinatie van de drie eerder beschreven gedragingen. Of tenminste eens goed blazen.
+++Voor de anderen die niet zo begaan zijn met fotografie zal ik zo kort mogelijk uitleggen wat er mis is met het bovenstaande, zodat zij een idee krijgen van waarom dit verzoek zo aanstootgevend is.

transition-005

Zoals eerder vermeld ontwikkelen fotografen een beeldtaal om zich te onderscheiden van de anderen. Fotografie verschilt enorm van de schilderkunst (eigenlijk zodanig dat naar mijn mening de vergelijking niet legitiem is, maar dat is, nogmaals, een andere discussie die ik hier niet ga voeren), in de zin dat de manier waarop de verf op het doek gezet wordt bepaald wordt door de motorische eigenheid van de schilder. Met andere woorden, de beeldtaal wordt voor een schilder ten gronde bepaald door de manier waarop zij of zij zijn of haar hand beweegt, een handeling die uniek is voor ieder individu. Bij fotografie bestaat dat onderscheid niet. Alles wordt geregistreerd door technologie, die altijd op dezelfde manier functioneert. Dat alleen al maakt het voor een fotograaf een niet te onderschatten uitdaging om een eigen beeldtaal te scheppen. Het is een opdracht waarin velen niet in lijken te slagen, als ik een fotograaf mag citeren waarmee ik eens over dit onderwerp gesproken heb. De beeldtaal van de fotograaf komt tot stand door het oogpunt van waaruit hij of zij fotografeert, door de beelden die geselecteerd worden om in de reeks opgenomen te worden, door de bewerkingen die op de foto’s worden uitgevoerd. Dat ik, zoals in de bewuste fotoreeks, de lichtpartijen tot hun limieten opentrek, is een creatieve keuze waarbij ik de positieve aspecten van de reeks, de hoop voor de toekomst, wil benadrukken.
+++Anders gezegd, het verzoek om mijn RAW bestanden (beelden in hun onbewerkte staat) door te sturen zodat hij ze naar eigen believen kan bewerken, is een regelrechte ontkenning van de creatieve visie die ik in mijn beelden naar voor wil brengen; een getuigenis van een onvergeeflijk gebrek aan respect, zowel naar mij toe als naar de gehele métier, naar de mensen die dag in dag uit hun uiterste best doen om mensen de hoogst mogelijke kwaliteit te leveren.
+++Over de ronduit hallucinante onwetendheid die zijn communicatie uitdraagt wat betreft het afdrukken van beelden, dat naast het registreren en bewerken van beelden, het omgaan met en respecteren van mensen, een cruciale vaardigheid vormt van een fotograaf, ga ik niet eens woorden verspillen. Ik zal je met deze twee dingen laten om het belang ervan te illustreren en waarom ik vele studenten heb gezien die gedurende hun drie jaar opleiding deze vaardigheid nooit helemaal onder de knie gekregen hebben: herinner je de keer dat je een digitale foto had afgedrukt. Wellicht zal je eerste gedachte zijn geweest dat die foto er zo ‘anders’ (onder andere veel donkerder) uitzag dan op het scherm. Herinner je vervolgens de keer dat je in de elektronica-afdeling van een multimediazaak voor de televisiestand hebt gestaan, waar tientallen schermen dezelfde beelden afspelen, allemaal met verschillende helderheden en kleurtemperaturen. De rest van het plaatje laat ik je zelf wel inkleuren.

De ellende is dat ik dit niet zomaar van mij kan afzetten. Het gaat hier om mensen die aan je blijven plakken als vlooien die in de vacht van een dier hun woonst hebben gemaakt om hun bloed op te zuigen. Wie met fotografie bezig is, is gedoemd dit soort mensen aan te trekken; niet alleen de profiteurs die zichzelf gerechtigd vinden je werk toe te eigenen zonder dat daar iets tegenover staat, maar ook, en nog erger, amateurs die autoriteit trachten af te dwingen over zaken waar zij geen halve gram verstand van hebben. Weet heel goed, o lezer, dat, ondanks deze hele uiteenzetting, er vele fotograferen zijn die over beelden denken en praten op een niveau waarvan ik niet kan hopen dat te bereiken. Fotografie gaat over meer, veel meer, dan technische specificaties en op de juiste knopjes duwen. En mijn geduld met mensen die er niet in slagen dit te vatten is opgeraakt. De enige manier om daar vanaf te komen, is om mijn identiteit als fotograaf die mensen geheel buiten mijn eigen wil om op mij geplakt hebben van mij te schudden.

Ik ben geen fotograaf, ik ben nooit een fotograaf geweest, en ik zal nooit een fotograaf worden.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s